10 września 2025 roku mury Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego stały się centrum polskiej suicydologii. Ogólnopolska konferencja zorganizowana przez Uniwersytet Gdański we współpracy z Uniwersytetem SWPS w Sopocie zgromadziła 111 uczestników, w tym naukowców, klinicystów, przedstawicieli policji oraz samorządowców. Nad merytorycznym przebiegiem czuwało 11 prelegentów, zaprezentowano 10 abstraktów, a logistykę wspierało 25 wolontariuszy.
Spotkanie miało charakter wybitnie interdyscyplinarny. Partnerzy tacy jak Miasto Sopot, Fundacja DiversityPL, Uniwersytet Merito oraz Akademickie Centrum Wsparcia Psychologicznego UG wspólnie pochylili się nad problemem, który wymaga nie tylko empatii, ale przede wszystkim systemowej, opartej na dowodach naukowych profilaktyki.
Otwarcie i skala problemu – Głosy decydentów i ekspertów
Podczas otwarcia konferencji mocno wybrzmiał apel o przejście od statystyk do dostrzeżenia indywidualnego człowieka.
- prof. dr hab. Michał Harciarek (Dziekan WNS UG): Zwrócił uwagę na dramatyczną skalę zjawiska, używając wstrząsającej analogii: „W Polsce codziennie śmiercią samobójczą ginie około 13 osób. To tak, jakby każdego dnia dochodziło do katastrofy w pełni załadowanego samolotu Boeing 737, o której media milczą w pogoni za sensacją”. Ekspert podkreślił, że nowe technologie, choć pożyteczne, niosą ze sobą ryzyko hejtu, który drastycznie obniża kondycję psychiczną młodzieży.
- Magda Czarzyńska-Jachim (Prezydentka Sopotu): Przedstawiła Sopot jako lidera działań samorządowych. Miasto od 2020 r. bada kondycję uczniów i nauczycieli, a w bieżącym roku przeznaczyło 1 mln zł na wsparcie psychiczne, w tym dzienną opiekę psychiatryczną dla młodzieży. Prezydentka apelowała do dorosłych o odpowiedzialność za język debaty publicznej, który staje się źródłem agresji przenoszonej na młode pokolenia.
- st. asp. Krystian Lewandowski (KWP w Gdańsku): Przedstawił kluczowy, dający nadzieję fakt – w 2024 roku, po raz pierwszy od dwóch dekad, łączna liczba samobójstw w Polsce spadła poniżej 5 000 (wyniosła 4 845). Ten statystyczny sukces, wpisujący się w tzw. efekt Papageno, pokazuje, że zintegrowane działania profilaktyczne zaczynają przynosić mierzalne efekty.
- Agnieszka Baranowska i Paulina Filipowicz: Przedstawicielki władz regionalnych przypomniały, że rola decydentów wykracza poza statystyki – ich zadaniem jest zapewnienie stabilnego finansowania systemowej pomocy.
Narodowa Strategia i Systemowe Rozwiązania
Prof. dr hab. n. med. Agnieszka Gmitrowicz oraz dr Daria Biechowska omówiły realizację Narodowej Strategii Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym (od 2021 r.). Polska jest jednym z zaledwie 16 krajów europejskich posiadających tak kompleksowy dokument.
Kluczowe filary i zadania strategii:
- Program SOS w szkołach: Oparty na haseł „Działaj”, promujący schemat: Zauważ, Wesprzyj, Zawiadom (112).
- Ograniczenie dostępu do metod: Strategia o najwyższej udokumentowanej skuteczności. Przykłady to montaż siatek asekuracyjnych w centrach handlowych (np. warszawskie Złote Tarasy) czy zmniejszenie opakowań leków OTC.
- Odpowiedzialna polityka mediów: Wprowadzenie „ramek pomocowych” pod artykułami. Ich celem jest przerwanie impulsu samobójczego poprzez natychmiastowe wskazanie alternatywy w postaci numeru zaufania (przeciwdziałanie efektowi Wertera).
- Szkolenia i standardy: Opracowanie wytycznych dla 5 grup zawodowych: nauczycieli, służb mundurowych, duchowieństwa, pracowników socjalnych i medyków.
- Systemowe Monitorowanie: Dr Biechowska podkreśliła konieczność rozróżniania policyjnego terminu „zamach samobójczy” (interwencja) od medycznego „zgonu”, co pozwala na lepsze dopasowanie pomocy w czasie rzeczywistym.
Grupy szczególnego ryzyka – Przegląd paneli tematycznych
W poniższym zestawieniu zsyntetyzowano wiedzę o grupach wymagających szczególnej uwagi:
Grupa Ryzyka | Kluczowe Wnioski i Prelegent | Proponowana Interwencja |
Dzieci i Młodzież | Dr Przemysław Waszak: Samobójstwo to 2. przyczyna zgonów (15-29 lat). 2/3 zaburzeń rozwija się do 25. roku życia. | Reforma psychiatrii dziecięcej; wzmacnianie kompetencji społeczno-emocjonalnych w szkołach. |
Seniorzy | Dr Dagmara Wiewiórkowska-Garczewska: Zespół kruchości (frailty) jako patologiczny proces starzenia; izolacja „niewidzialnych” seniorów (w tym marginalizowanej grupy seniorów LGBT+). | 30-minutowa uważna rozmowa jako progowa wartość terapeutyczna; unikanie polifarmakoterapii. |
Osoby w Izolacji | Prof. Robert Opora: Wysokie ryzyko wynika z utraty kontroli i godności, szczególnie w pierwszych tygodniach zamknięcia. | Zachowanie godności osadzonego; intensywny kontakt z rodziną jako kluczowy czynnik chroniący. |
Osoby w Żałobie | mgr Danuta Sowińska: Żałoba rodziców po stracie dziecka jest tematem słabo zbadanym, obarczonym autostygmatyzacją. | Wsparcie postwencyjne redukujące poczucie winy; empatyczne otoczenie służb. |
Nowoczesne podejścia i profilaktyka przyszłości
Konferencja stała się platformą prezentacji innowacyjnych metod wsparcia:
- Joanna Czerska-Thomas omówiła znaczenie Rad Kobiet jako pomostu między społeczeństwem obywatelskim a polityką, podkreślając ich rosnącą rolę w kształtowaniu lokalnych działań na rzecz zdrowia psychicznego. Podczas wystąpienia przywołano dane, według których 83% ankietowanych uważa, że zwiększenie udziału kobiet w procesach decyzyjnych może realnie zmniejszyć liczbę samobójstw. Prelegentka wskazała również na kluczowe bariery, takie jak brak świadomości decydentów oraz brak formalnego umocowania tych rad w ustawie o samorządzie terytorialnym, co utrudnia wdrażanie skutecznych polityk zdrowotnych inspirowanych perspektywą płci.
- Paradoks dobrobytu (dr Marcin Florkowski): Na podstawie badań infodemiologicznych (analiza trendów wyszukiwań w internecie) wykazano, że w obliczu realnych zagrożeń (np. powódź) zainteresowanie lękiem spada. Mózg w zbyt bezpiecznym środowisku zaczyna reagować lękiem na błahe bodźce, co wymaga nowych strategii terapeutycznych.
- Projekt Neuromapa: Wsparcie osób neuroróżnorodnych (spektrum autyzmu, ADHD). To grupa krytyczna – aż 1 na 3 osoby w spektrum autyzmu doświadcza myśli samobójczych z powodu barier sensorycznych i maskowania.
- Techniki DBT (Paulina Mikita): Dialektyczno-Behawioralna Terapia oferuje narzędzia tolerancji stresu:
- TIPP: (Temperatura – zimna woda, Intensywne ćwiczenia, Powolne oddychanie, Progresywna relaksacja mięśni) – służy do szybkiego obniżenia fizjologicznego pobudzenia.
- ACCEPT: (Aktywność, Pomaganie, Porównywanie, Emocje przeciwstawne, Odpychanie, Myśli, Sensoryka) – techniki odwracania uwagi od destrukcyjnych impulsów.
- Podejście ACT i język (mgr Dagmara Gimenez): W Terapii Akceptacji i Zaangażowania kluczowa jest zmiana języka. Fraza „zmarł w wyniku śmierci samobójczej” zastępuje stygmatyzujące „popełnił samobójstwo”, co pomaga osobom w żałobie radzić sobie z paraliżującą ambicją zrozumienia „dlaczego” i redukuje destrukcyjne poczucie winy.
Podsumowanie i Wnioski
Z dyskusji eksperckiej płyną cztery kluczowe konkluzje:
- Współpraca międzyresortowa: Prewencja nie jest domeną wyłącznie medycyny; wymaga integracji działań rządu, samorządu, policji i edukacji.
- Od statystyki do empatii: Każda liczba to „nieobecny” członek rodziny i społeczności. Musimy widzieć człowieka, a nie tylko współczynnik zgonów.
- Skuteczność ograniczeń: Ograniczanie dostępu do metod (architektura, farmakologia) pozostaje najsilniejszym narzędziem ratowania życia w chwilach kryzysowej ambivalencji (walki między wolą życia a chęcią zakończenia bólu).
- Wsparcie grup „niewidzialnych”: Konieczny jest dalszy rozwój psychiatrii dziecięcej oraz dedykowane programy dla seniorów i osób w izolacji.
Zaproszenie na kolejny rok
Walka o zdrowie psychiczne trwa każdego dnia. Jako eksperci apelujemy o uważność na drugiego człowieka – czasem 30 minut szczerej rozmowy może stać się dla kogoś „lekiem” ratującym życie.
Nagrania z tegorocznych wystąpień są dostępne na kanale YouTube Fundacji DiversityPL.
Do zobaczenia podczas drugiej edycji konferencji 10.09.2026.
Pamiętajmy: każde życie jest warte uratowania.
